Essay | Filosofie: Het Einde Van De Wereld… Hoe Nu Verder?

 

Sinds het begin van de mensheid zijn we bezig met vooruitgang. De overgang van vuurstenen wapens op brons, de Industriële revolutie, alle revoluties, eigenlijk. Maar de laatste tien, twintig jaar hebben we, na het internet, eigenlijk geen grote (technologische) vooruitgangen meer beleefd. Is dit het? Zijn we in feite uit geëvolueerd? Wat betekent dat eigenlijk? Is dit … het einde van de geschiedenis?

Bron: KriptoKoin.com

Het einde (of de dood) van de geschiedenis (death of history) heeft weinig te maken met het einde van de wereld zoals religie dat voor ogen heeft. Geen vuurzee met vier Apocalyptische ruiters, niemand die uitverkoren is om de Hemel te betreden. Of juist niet. Het einde van de geschiedenis zoals Friedrich Hegel het beschreef is eigenlijk een staat waar de mensheid doorgaat met bestaan, zonder grote economische, bestuurlijke of maatschappelijke veranderingen[1]. Vaak wordt een utopie ook gezien als het einde van de mensheid. Een perfecte wereld waarin alles precies geregeld is zodat niemand zich meer hoeft te ontwikkelen, niets meer hoeft te veranderen. Dat komt aardig in de buurt van het einde van de geschiedenis!

Francis Fukuyama, een Amerikaans politiek filosoof, stelt dat één vast systeem de dood van de geschiedenis zal zijn, maar niet meteen van de mensheid. Die leeft gewoon door. Hoe lang? Daar is Fukuyama pessimistisch over, vanwege ons onvermogen om controle te krijgen op technologie.
[2]
Volgens Fukuyama is bij het einde van de geschiedenis liberale democratie de ultieme vorm van regering voor alle landen, waarbij geen progressie naar een ander systeem meer mogelijk is.
[3] Toch is het einde niet definitief, denkt Fukuyama. “Perhaps this very prospect of centuries of boredom at the end of history […] will serve to get history started again.”[4]

FREUD’S DOODSDRIFT
Volgens Sigmund Freud zal de dood van de geschiedenis misschien wel nooit bereikt worden. Of in ieder geval samenvallen met het einde van de mensheid. Volgens Freud stevenen we namelijk keihard af op onze ondergang. Freud gebruikt de term “doodsdrift” om inzicht te krijgen in het herhalen van patronen: waarom doen mensen dingen die slecht voor ze zijn? Freud stelt dat ons leven geleid wordt door twee driften: de levensdrift en de doodsdrift. De eerste (ook wel eros) is de primaire dwang tot zelfbehoud, het verlangen om onze behoeften te bevredigen. De wil om te leven. De tweede, thanatos, de doodsdrift, is de wil om te sterven. Freud ziet die doodsdrift als drijvende kracht van onze agressie, waarom we oorlog voeren. Waarom er gemoord wordt. Hij ziet “the inclination to aggression […] [as] the greatest impediment to civilization”.[5] Die primaire dwang tot zelfbehoud en die wil om te sterven strijden diep van binnen in elk persoon, en zorgt ervoor dat we nooit helemaal één met elkaar kunnen worden.

DOOD VAN EEN TAAL
Een teken dat we naar een al dan niet fysieke dood van de geschiedenis afstevenen is niet alleen zichtbaar in klimaatverandering. Ook de taal is langzaam aan het uitsterven. En diversiteit in taal en cultuur is essentieel om je als maatschappij verder te kunnen ontwikkelen. Maar wanneer is een taal dood? Wederom heeft dit te maken met vernieuwing en groei. Als er geen nieuwe woorden meer bij komen, als de taal onveranderlijk blijft en niet langer meer systematische verbinding heeft met de realiteit, oftewel wanneer de taal zijn betekenis verliest, dan is de taal dood.[6] Neem een doodgewoon woord dat iedereen kent en (dagelijks) gebruikt. Zodra dat woord niet meer gebruikt wordt, omdat er iets anders voor in de plaats is gekomen, verliest dat woord aan betekenis. Als er echter niets voor in de plaats komt, dan sterft dat woord en de betekenis uit. Naarmate dat meer gebeurt, sterft de taal steeds meer uit.

Volgens een artikel in Prospect Magazine zal de helft van de talen in de wereld aan het einde van de volgende eeuw gestorven zijn. Dit gebeurt bijvoorbeeld door genocide of natuurrampen die volken wegvegen. Nu is het uitsterven van een taal geen nieuw iets. Dat gebeurt al eeuwen. Maar nog nooit op deze schaal. Volgens het artikel zullen er 3000 talen in een span van 1200 maanden uitgestorven zijn. Dat is ongeveer een uitgestorven taal elke twee weken.[7] De reden dat dit zo snel gaat is onder andere de groei van de bevolking en alles wat daarbij komt kijken: culturele assimilatie, bijvoorbeeld, door urbanisatie.

NOG NIET HET EINDE
Hoewel er aanwijzingen lijken te zijn van een op handen zijnde dood van de geschiedenis, zijn we als maatschappij toch nog niet helemaal klaar met ons ontwikkelen. Langzaam maar zeker zijn we van de fossiele brandstof aan het afstappen, steeds iets dichter bij de duurzame energie. En hoewel er dus een taal per veertien dagen afsterft, zijn de grote(re) talen als het Engels nog fluïde genoeg om jaarlijks te veranderen. Of dat altijd even positief is, laat ik in het midden!

Hegel en Fukuyama’s dood van de geschiedenis-theorie heeft ook een andere, wat meer buitenaards aspect. Want waarom hebben wij nog nooit contact gelegd met buitenaardse wezens? Of zij met ons? Als buitenaardse wezens zouden bestaan, zouden die ook een lineaire geschiedenis moeten hebben met een ontwikkeling die ongeveer parallel zou moeten lopen met die van ons. Is dat niet zo, dan kan hun ‘dood van de geschiedenis’ zich misschien wel veel eerder hebben ingezet. Of zijn ze juist veel verder ontwikkeld, maar moeten ze wachten totdat wij zover zijn om contact te leggen.

Of we nu wel of niet afstevenen op het sterven van de geschiedenis, of we nu wel of niet gedreven worden door een doodswens, alles wijst er op dat we geen greintje benul hebben van onze wereld, of wat daar buiten ligt. Alles wat we hebben zijn boeken vol theorieën en af en toe iemand met teveel tijd die daar dan een artikel over schrijft!


[1] ‘End of history’, Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/End_of_history

[2] Francis Fukuyama, ‘The End of History And the Last Man’, (1992)

[3] Idem

[4] Francis Fukuyama, ‘The End Of History?’ http://www.wesjones.com/eoh.htm

[6] ‘The Death of Language – what does it mean?’, ‘Philosophy.Stackexchange.com’, https://philosophy.stackexchange.com/questions/33543/the-death-of-language-what-does-it-mean

[7] ‘Millennium Briefing – The Death Of Language’, Prospect Magazine, (1999) https://www.prospectmagazine.co.uk/magazine/millenniumbriefingthedeathoflanguage

 

3 reacties Voeg uw reactie toe

  1. JGB schreef:

    Hoi Daan , interessant stuk wat je gemaakt hebt, misschien ontwikkelen we ons richting een toekomst die John Lennon in Imagine beschrijft,
    maar ik ben dan ook een oer- optimist .
    Mooie maandag , groet JGB

  2. Esra schreef:

    Haha ja vooral dat laatste. Ik denk dat we met zijn allen vooral een gebrek aan fantasie hebben waardoor we ons simpelweg niet voor kunnen stellen welke ontwikkelingen in de toekomst zullen volgen. Al liggen er inderdaad in de nabije toekomst nog een aantal voor de hand: circulaire economie, decentralisatie, natuurherstel. Daar tegenover staat het opnieuw opkomende fascisme dat naar mijn idee nog het grootste gebrek aan creativiteit heeft – behalve dan als het om zelfverrijking gaat. Laten we hopen dat het snel de goede kant op valt.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s