Spring naar inhoud

Essay | Back In Time: De Zin En Onzin Van Tijdreizen

“Time travel offends our sense of cause and effect – but maybe the universe doesn’t insist on cause and effect.”

 – Edward M. Lerner –

De mogelijkheid om terug te gaan in de tijd is, sinds de 19e eeuw, een dankbaar onderwerp voor veel schrijvers en filmmakers. Maar voordat we dieper ingaan op tijdreizen moeten we ons misschien afvragen: wat is tijd precies?


Bron: ResearchGate.com

Het wetenschappelijk onderzoek naar tijd begon al in de zestiende eeuw met Galileo Galilei. De verduidelijking van het begrip ‘tijd’ kwam echter een eeuw later, uit de hand van Isaac Newton. Newton muntte het begrip absolute tijd, ook wel Newtoniaanse tijd genoemd. Deze tijd “bestaat onafhankelijk van alles, gaat met een vast tempo door het universum, is meetbaar maar ongrijpbaar en kan alleen maar wiskundig begrepen worden.”[1]

Toch komen we hier niet veel verder mee. Wordt tijd door klokken gemeten, zoals Albert Einstein, Donald Ivey en anderen dachten? Volgens theoretisch natuurkundige John Weeler voorkomt de tijd dat alles tegelijk gebeurt, en volgens de Encyclopedia Britannica is tijd een continuüm zonder ruimtelijke dimensies.[2] Uit al deze meningen van wat tijd dan zou zijn valt één ding te ontdekken: het begrip is niet in één simpele definitie te vangen. En misschien is dat wel waarom het zo’n aantrekkingskracht heeft op de mens. Als tijd ondefinieerbaar is, kun je er echter alles mee doen, toch? Waarom dan niet voor of achteruit in de tijd?

In theorie zou tijdreizen dus mogelijk moeten zijn, maar hoe dan? Bijvoorbeeld door te reizen met de snelheid van het licht. Of heel dicht bij een zwart gat vliegen. De tijd rondom je ruimteschip vertraagt ten opzichte van de aarde door de aantrekkingskracht van het zwarte gat. Als je dan terug zou keren, zou je in de toekomst belanden.[3]

Nu tijdreizen via omwegen enigszins mogelijk kan zijn is het goed om te kijken naar het hoe en waarom van tijdreizen. Wat bezielt iemand om zich het verleden in te storten? In de film The Time Machine uit 2002 bouwt de hoofdpersoon, Alexander Hartdegen (Guy Pierce) zijn tijdmachine om zijn verloofde te redden. In diezelfde film reist Hartdegen meer dan 80.000 jaar in de toekomst.

Met tijdreizen komen risico’s. Zoals Alexander Hartdegen ontdekt, laat de tijd zich niet zo maar veranderen. Zijn verloofde sterft nog steeds. Daarnaast is de dood van zijn verloofde ook de reden geweest om de machine te bouwen. Was ze blijven leven, zou dat mogelijk paradoxaal geweest zijn. Reizen door de tijd zit vol paradoxen. Een van de bekendere is bijvoorbeeld de ‘Let’s Kill Hitler’-paradox. Zou een tijdreiziger het op zich nemen om Hitler te doden voordat hij aan de macht zou komen, zou ook dat paradoxaal zijn geweest. Want de reden van de reiziger verdwijnt daarmee. Deze paradox sluit nauw aan bij de Grootvader Paradox. Beiden zijn temporale paradoxen: in feite ontneemt de tijdreiziger zichzelf dan de reden om in de eerste plaats de tijd in te duiken.[4]

Een andere paradox is de Bootstrap Paradox. Stel, als tijdreiziger ben je een enorme fan van Beethoven en wil de man graag een keer ontmoeten. Dus gaat ‘ie naar het achttiende eeuwse Duitsland. Daar aangekomen, blijkt niemand Beethoven te kennen. Zelfs zijn eigen familie heeft geen idee waar de tijdreiziger het over heeft. Beethoven bestaat niet. De tijdreiziger raakt in paniek, maar gelukkig heeft hij alle bladmuziek van de componist mee terug genomen in te tijd. Hij besluit alles over te schrijven, alle concerten en symfonieën en publiceert ze als Beethoven. De geschiedenis gaat onveranderd verder.[5]

Nog een interessante paradox is de Voorbestemmings Paradox (Predestination Paradox). Deze paradox ontstaat als de acties van een tijdreiziger onderdeel van de geschiedenis worden. Stel, je raakt gefascineerd door een catastrofe en wil die eens van dichtbij bekijken, of zelfs voorkomen. Voorbeeld: je wil de beroemde bibliotheek van Alexandrië zien. Misschien zelfs de vernietiging voorkomen. Echter, tijdens je verblijf in het verleden doe je iets waardoor datgene dat je probeert tegen te houden of te veranderen juist gebeurt. Deze paradox suggereert dat dingen zijn voorbestemd om te gebeuren en wat je ook doet en whatever has happened must happen.[6] En hiermee zijn we weer terug bij Hartdegen en de gebeurtenissen in de film The Time Machine.

Twee andere fenomenen waar ik het nog even over wil hebben, zijn de chaos theorie en het vlindereffect. Deze term werd in 1961 voor het eerst gebruikt om aan te geven dat, wanneer een vlinder in Brazilië fladdert, dat maanden later een tornado in Texas zou kunnen veroorzaken. Deze metafoor wordt gebruikt om chaos uit te leggen.[7] Dit vlindereffect kan ook worden toegepast op tijdreizen. Een onbeduidend lijkende verandering in het verleden, kan verstrekkende gevolgen hebben voor de toekomst.

Een mooi voorbeeld van het vlindereffect komt voor in de film The Buttefly Effect, met Ashton Kutcher en Amy Smart. Kutcher’s personage heeft in zijn jeugd last van black-outs gehad en kan die later, als volwassene opnieuw bezoeken. Dit gebruikt hij om zijn leven en die van zijn jeugdliefde te verbeteren. Telkens wanneer hij echter weer in het heden komt, hebben zijn veranderingen soms grote, onbedoelde, gevolgen.

We hebben het er al over gehad dat het verleden vaststaat en niet te veranderen is, de tijd is dus eigenlijk een lus, die zich constant herhaalt. Een goed voorbeeld hiervan is de film Groundhog Day uit 1993, waar Bill Murray vast zit in een time loop, waardoor hij dezelfde dag constant moet herhalen.

Maar is het verleden veranderen dan echt niet mogelijk? In wat we hierboven hebben bekeken lijkt dat inderdaad niet het geval. Toch zijn er nog genoeg theorieën die beweren dat je tijd wel degelijk naar je hand zou kunnen zetten. Namelijk: voor alles wat je verandert wordt een alternatieve, of parallelle wereld gecreëerd. Kijk maar eens naar het tweede deel in de Back To The Future trilogie. Hierin reist antagonist Biff Tannen (Thomas F. Wilson) van 2015 terug in de tijd om zijn jongere zelf een almanak te geven met sportuitslagen uit de toekomst. Hierdoor creëert hij een alternatieve toekomst, een soort afsplitsing van de originele tijdlijn.[8]

In deze afsplitsing is de geschiedenis radicaal veranderd. Personen zijn dood die in de originele tijdlijn nog in leven zijn, het stadje Hill Valley wordt Hell Valley. Protagonisten Doc en Marty moeten het moment van afsplitsing weer ongedaan zien te maken.
De alternatieve tijdlijnen-theorie valt weer samen met de theorie dat voor elke beslissing die je neemt er een alternatieve tijdlijn ontstaat waarin je een andere beslissing hebt genomen.

Aan het begin hebben we aangetoond dat tijdreizen theoretisch mogelijk zou kunnen zijn. We hebben de gevaren en de gevolgen van het veranderen van de geschiedenis bekeken en we hebben het over parallelle tijdlijnen gehad. Nu rest ons alleen nog even te kijken naar vermeend bewijs van tijdreizen!

Zo was er in 2018 een man, Michael Phillips, die beweerde uit het jaar 2043 te komen en de reden te kennen achter de aanslagen op 11 september. Namelijk, die zou georkestreerd te zijn om een civil war te voorkomen die in 2008 in Amerika zou uitbreken. Ook waarschuwde Phillips voor de opwarming van de aarde.[9] De hoeveelheid aan berichten van tijdreizigers die er op de Express site verschijnen, doen echter twijfelen aan de echtheid.

Bewijzen van tijdreizen zwerven in grote getalen rond op het internet. Zo zou er een foto zijn uit 1948 waarin iemand een iPhone vast heeft en een vrouw een mobieltje gebruikt in een Charlie Chaplin film.[10] Al deze bewijzen van tijdreizen vallen door onvolledige of valse informatie vooralsnog in de categorie ‘urban legends’.[11]

De theorieën zijn er, aan de praktische applicatie wordt gewerkt en de mogelijkheid blijft schrijvers, filmmakers en wetenschappers bezighouden. Gaan we ooit echt fysiek tijdreizen?

De tijd zal het leren!


[1] ‘Absolute Time’, ExactlyWhatIsTime.com, http://www.exactlywhatistime.com/physics-of-time/absolute-time/

[2] ‘Defenition Of Time’, ExactlyWhatIsTime.com, http://www.exactlywhatistime.com/definition-of-time/

[3] ‘Tijdreizen’, Wikipedia, https://nl.wikipedia.org/wiki/Tijdreizen

[4] ‘Grootvader Paradox’, Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Grandfather_paradox

[5] ‘Doctor Who, 9×04 ‘Before The Flood’, BBC, 2016

[6] ‘Five Bizarre Paradoxes Of Time Travel Explained’, AstronomyTrek.com, http://www.astronomytrek.com/5-bizarre-paradoxes-of-time-travel-explained/

[8] 1985A, Back To The Future Wikia, http://backtothefuture.wikia.com/wiki/1985A

[9] Time Travel Proof? Man From “2043” reveals SHOCKING REASON for ‘planned 9/11 attack’, Express.co.uk, 27-2-2018, https://www.express.co.uk/news/weird/923989/Time-travel-proof-latest-update-shocking-reason-for-9-11-time-traveller-YouTube

[10] ‘5 real world events which “prove” that time travel actually exists’, 21-10-205, Metro.co.uk, https://metro.co.uk/2015/10/21/5-real-world-events-which-prove-that-time-travel-actually-exists-5453426/

[11] ‘Time travel claims and urban legends’, Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Time_travel_claims_and_urban_legends

Advertenties

1 reactie »

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: