Skip to content

Essay | De Hongaarse Opstand: Van Vredig Protest Tot ‘Empire By Coercion’

“It was a day of courage, conscience and triumph.” – John F. Kennedy, 1957


Bron: NPA2009.org

Geschreven in 2016 voor het vak Eigentijdse Geschiedenis aan de Universiteit Utrecht. 

Het begint, op 23 oktober 1956, met een protest in de toenmalige Volksrepubliek Hongarije. Een spontane opstand door studenten van de Technische Universiteit in Boedapest. De opstand is gericht op vrijer onderwijs en om solidariteit te betonen aan de bewoners van het Poolse Poznań, waar eerder dat jaar een bloedige opstand had plaatsgevonden.[1] Ook zo’n tienduizend inwoners van Boedapest sluiten zich bij de studenten aan.

In Praag schrijven studenten van de Universiteit voor Wis- en Natuurkunde een resolutie, een soort motie, waarin er scherp gekeken wordt naar het gevaar van een Sovjet-blok. Hun mening zo openbaar maken was voor de studenten iets nieuws: “For a long time it has not been common for our Union to speak so openly about important political questions. This has been the result of incorrect methods of work against which the Party, by condemning the cult of personality and all its consequences, has begun a decisive struggle.”[2]

De hele opstand was gericht op het afzetten tegen Rusland. In die gedachte werd ook het standbeeld van Stalin omver gehaald. Een actie die gezien werd als het omvergeworpen regime. Net zoals dat jaren later met het standbeeld van Lenin zou gebeuren. Of weer later, met dat van Saddam Hoessein. Hoewel de Hongaarse Opstand begon als vredig protest, werd het, na de uitgezonden toespraak van communist en partijleider in Hongarije Ernö Gerö, ernst. Gerő noemde de betogers volksvijanden die er enkel op uit waren om de “macht van de arbeidersklasse te ondergraven” en “de banden tussen onze partij en de roemrijke Sovjet-Unie te verbreken”.[3]

Enkele dagen voor de opstand komt het partijbestuur van de Communistische Partij CPSU bijeen om de kwestie van Hongarije en Polen te bespreken. “There’s only one way out—put an end to what is in Poland.”[4] Ook aanwezig bij deze ontmoeting is Communistische partijleider en toekomstig Russisch premier Nikita Chroesjtsjov.

Vanuit de Communistische hoek wordt al druk bekeken hoe de opstand de kop ingedrukt moet worden. De Chinese ambassadeur in Boedapest schrijft hierover en is positief over het begin van de opstand. In het schrijven worden verschillende kranten aangehaald. In de Poolse krant SztandarMłodych verschijnt een editorial getiteld Long live the Hungarian comrades!: “Hungary and Poland are at the forefront of the de-Stalinization process and the restitution of popular power.”[5]

Diezelfde Chinese ambassadeur schrijft op 26 oktober opnieuw over de opstand. Meteen blijkt dat de sfeer total is omgeslagen: The counterrevolutionary rebellion in the Hungarian capital became increasingly serious after midnight last night; the wild rattle of gunfire did not cease the whole night.” In het bericht geeft de ambassadeur ook nog af op de ‘narrow-minded national sentiments’ van de rebellen.[6]

Zoals vaak het geval is tijdens tijden van crisis en opstanden, ontstond er op de Chinese Ambassade ophef over opzettelijke misinformatie in een radio uitzending op 2 november waarin China de Hongaarse interventie van het Sovjet-leger zou zien als ‘imperialist aggression’. Deze uitspraak zou met opzet verkeerd zijn begrepen om zo een gerucht te verspreiden om nog meer vaart achter de optrekkende legers te zetten.

Op 4 november valt de Sovjet-Unie, onder leiding van troepen uit het Warschau-pact, officieel Hongarije binnen. De Hongaren kan niet op tegen de zwaar bewapende troepen en probeert die voor het grootste deel met molotov-coctails op afstand te houden. Via de radio wordt steeds dringender om hulp van het Westen geroepen.[7]

Bij het neerslaan van de Hongaarse opstand wordt ook de KGB, de Russische Geheime Dienst, betrokken. In een telegram van de KGB-chef Serov worden acties tegen de rebellen besproken: In the factory town of Csepel (near Budapest) there were 18 communists killed. When in buses travelling between cities, the bandits do checks and prominent communists are taken out and shot.[8]

De harde hand van de Sovjet-legers hebben het gewenste effect. Hongarije wordt toegevoegd als een satelietstaat van de Sovjet-Unie. En met de toevoeging van Hongarije en Tsjecho-Slowakije kunnen we wel met enige zekerheid stellen dat de Sovjet-Unie na 1956 toch wel zeker een ‘empire by coercion’ was. De snelle overheersing van gebieden waar er niet in lijn met de Sovjet-Unie gedacht werd, het agressieve optreden richting de rebellen, in het begin niet meer dan vreedzame studenten. De nieuwe regering die zich in Hongarije vestigde was een repressief communistisch regime.

Of de opstanden als gevaar voor cohesie van het Sovjet blok gezien konden worden kun je denk ik twee antwoorden geven. Voor het grootste deel wel, denk ik. Als men kijkt naar het krachtige, gewelddadige optreden van de KGB en het leger is duidelijk dat de Sovjet-Unie er in ieder geval zelf zo over denkt. En achteraf is dat ook wel te begrijpen.

Hoewel de Hongaarse opstand hardhandig wordt neergeslagen en het land gedwongen wordt ingelijfd bij de Sovjet-Unie, is het wel te zeggen dat dankzij die opstand de eerste scheuren in het IJzeren Gordijn zijn ontstaan. 

De opstand was in zekere zin het begin van het einde voor de Sovjet-Unie. Wat begint als een vredig protest in ’56 zijn de eerste haarscheuren in het IJzeren Gordijn die steeds groter worden tot de uiteindelijke val van het communisme en het omver werpen van dat Gordijn, waarvan de Val van de Berlijnse Muur in 1989 het definitieve einde betekent voor het communistisch regime. En hoewel de Muur vaak het voorbeeld is voor deze val, men moet niet vergeten dat in mei van dat jaar delen van het Gordijn tussen Hongarije en Oostenrijk al worden doorbroken.[9]

Op de eerste ‘verjaardag’ van de opstand zegt de Amerikaanse president John F. Kennedy: “October 23, 1956, is a day that will live forever in the annals of free men and nations. It was a day of courage, conscience and triumph. No other day since history began has shown more clearly the eternal unquenchability of man’s desire to be free, whatever the odds against success, whatever the sacrifice required.”[10]


[1] Wikipedia, ‘Hongaarse Opstand’, http://nl.wikipedia.org/wiki/Hongaarse_Opstand (10 december 2014)

[2] Wilson Center Digital Archive, Prague Student resolution 1956, http://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/117878 (11 december 2014)

[3] Wikipedia, ‘Hongaarse Opstand’, http://nl.wikipedia.org/wiki/Hongaarse_Opstand (11 december 2014)

[4] Wilson Center Digital Archive, ‘Working notes CPSU, 20-8-56’, http://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/111877 (11 december 2014)

[5] Wilson Center Digital Archive, ‘Cable from the Chinese Embassy in Hungary’, http://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/119971 (11 december 2014)

[6] Wilson Center Digital Archives, ‘Cable from the Chinese Embassy in Hungary 26-8-56’, http://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/119973 (11 december 2014)

[7] Wikipedia, ‘Hongaarse Opstand’, http://nl.wikipedia.org/wiki/Hongaarse_Opstand, (11 december 2014)

[8] Wilson Center Digital Archives, ‘Telegram from KGB Chief Serov reporting on the situation in Hungary’, http://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/111971, (11 december 2014)

[9] Wikipedia, ‘Val van de Muur in 1989’, http://nl.wikipedia.org/wiki/Berlijnse_Muur#Val_van_de_Muur_in_1989 (11 december 2014)

[10] American Hungarian Federation, ‘Hungary 1956’, http://www.americanhungarianfederation.org/1956/index.htm (11 december 2014)

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: